Grenzen overschrijden

In het programma Boeken op reis praatte VPRO-journalist Wim Brandts op 11 september 2013 met de Israëlische schrijver David Grossman over diens roman "Uit de tijd vallen", maar ook over de betekenis van stappen als een manier om andere mensen te ontmoeten en de dood van zijn zoon te verwerken. Iedere dag stappen, liefst om zes uur 's ochtends, in de omgeving van Jeruzalem.

Maar het gesprek gaat ook over de innige verbondenheid van kunnen stappen en schrijven: "Als ik niet kan lopen, kan ik niet schrijven". Een lopen dat ook gewoon in rondjes kan zijn, zes uren lang in de eigen kamer, "als een gevangene" merkt Brandts op. "Neen", repliceert Grossman, want: "Schrijven maakt vrij, schrijven maakt alles mogelijk, laat alle grenzen overschrijden, laat toe te vliegen."

Toch moet het een bizar gebeuren zijn, zes uur rondjes draaien, daarbij een gangpad uitslepend in het tapijt, zo merkt zij vrouw af en toe lachtend tegen de wandelende man op. Het deed mij terugdenken aan een cartoon die ik lang geleden uitscheurde uit een weekblad: iemand loopt in een open landschap rondjes rond een enorme kuil, steeds hetzelfde getal herhalend: "21..., 21..., 21...". Een ander iemand komt dichterbij, benieuwd, vraagt de eerste persoon tijdens het voorbijlopen wat er aan de hand is. Geen antwoord, enkel het mantra dat onder het lopen wordt herhaald. Nog meer geïntrigeerd, nadert de vraagsteller dichter tot de rand van het gat, probeert naar beneden te kijken, ziet niet dat de loper weer dichterbij komt, hem een stomp geeft: "22..., 22..., 22..."

Is dat niet de tweespalt waarmee je als schrijver te maken hebt: jezelf en anderen willen bevrijden middels de kracht van de eigen woorden? Maar misschien trek je onbedoeld jouw lezers ook mee in werelden die hen kluisteren en in de greep houden?

Patrick Süskind, schrijver van "Parfum" verwerkte die tweespalt ook mooi in zijn prachtige boekje: "Het verhaal van meneer Sommer" (1991) waarin een jongen gefascineerd geraakt door een man die altijd maar rondjes blijft wandelen rond een vijver tot hij op zekere keer resoluut het water in stapt... De enkele, vluchtige ontmoetingen met deze zich altijd weer voort haastende man, zijn cruciaal voor de ontplooiing, het vleugels krijgen, van de zoekende jongeman.